Warning: session_start(): Cannot send session cookie - headers already sent by (output started at /index.php:2) in /wp-content/plugins/dawca/dawca.php on line 271

Warning: session_start(): Cannot send session cache limiter - headers already sent (output started at /index.php:2) in /wp-content/plugins/dawca/dawca.php on line 271
Słownik pojęć – Dawca.pl

Słownik pojęć

Antygeny – Cząsteczki, które znajdują się na powierzchni komórek, i które są charakterystyczne dla każdego człowieka. Te cząsteczki uruchamiają układ odpornościowy np. przez produkcję przeciwciał, które niszczą antygeny, a tym samym powodują odrzucenie przeszczepu.

Autotransfuzja – Zabieg przetaczania krwi, w którym biorca i dawca jest chory sam dla siebie. Leczenie pacjenta własną konserwowaną krwią pozwala na uniknięcie ryzyka związanego z immunizacją antygenami krwinkowymi, przeniesieniem chorób wirusowych, bakteryjnych i pasożytniczych

Bank tkanek i komórek – Jednostka organizacyjna prowadząca działalność w zakresie gromadzenia, przetwarzania, sterylizacji, przechowywania i dystrybucji tkanek i komórek. Jednostka tego rodzaju może również pobierać lub testować tkanki i komórki.

Białaczka – (łac. leukaemia), nazwa grupy chorób nowotworowych układu krwiotwórczego. Nazwa historycznie wywodzi się od białawego koloru próbki krwi chorego na ostrą białaczkę. Białaczka charakteryzuje się ilościowymi i jakościowymi zmianami leukocytów we krwi, szpiku i narządach wewnętrznych (śledzionie, węzłach chłonnych). Występuje częściej u mężczyzn niż u kobiet w proporcji 3:2.

Biopsja -Jest to pobranie części tkanki w celu wykonania badań (mikroskopowych, biochemicznych) na obecność choroby, stopnia odrzucania przeszczepu, oceny przeszczepionych narządów.

Centralny Rejestr SprzeciwuRejestr osób, które wyrażają odmowę pobrania ich narządów po śmierci. Od osoby, która znajduje się w Tym rejestrze nie można pobrać żadnego narządu.

DawcaŻywy dawca albo zwłoki ludzkie, od których pobiera się komórki, tkanki lub narządy.

Dawca wielonarządowyDawca, od którego zostały przeszczepione co najmniej jedna nerka i jeden narząd pozanerkowy.

DawstwoPrzekazywanie komórek, tkanek lub narządów ludzkich przeznaczonych do zastosowania leczniczego u ludzi.

Erytrocyt(gr. erythros czerwony, kytos komórka), krwinka czerwona, czerwone ciałko krwi – jeden z podstawowych morfotycznych składników krwi. Głównym zadaniem erytrocytów jest przenoszenie tlenu i dwutlenku węgla, co jest możliwe dzięki obecności w nim czerwonego barwnika hemoglobiny, który ma zdolność do nietrwałego wiązania tlenu i przechodzenia w oksyhemoglobinę. Zdrowy, młody mężczyzna ma około 5,4 mln/mm3 erytrocytów w krwi obwodowej, kobieta około 4,5 mln/mm3, natomiast noworodek około 7 mln/mm3.

Główny układ zgodności tkankowej(MHC, z ang. major histocompatibility complex), zespół białek, odpowiedzialnych za prezentację antygenów limfocytom T. Swoją nazwę zawdzięczają temu, że zostały odkryte jako pierwsze i najważniejsze białka decydujące o utrzymaniu się lub odrzuceniu przeszczepu, a zatem odpowiadające za zgodność tkanek dawcy i biorcy. Ludzkie MHC określane są mianem HLA (ang. human leukocyte antigens – ludzkie antygeny leukocytarne).

ImmunosupresjaJest to stan obniżonej odporności wywoływany sztucznie poprzez podanie leków immunosupresyjnych mający na celu powstrzymanie procesu odrzucania przeszczepu.

KomórkaNajmniejsza struktura strukturalna i czynnościowa organizmu zdolna do podstawowych czynności życiowych, występująca pojedynczo lub grupowo, niepowiązana ze sobą tkanką łączną.

Krew(łac. sanguis), rodzaj tkanki łącznej krążącej w naczyniach krwionośnych (układ krwionośny zamknięty) lub w jamie ciała (układ krwionośny otwarty). Jako jedyna (wraz z limfą) występuje w stanie płynnym. Odpowiada za transport elementów morfotycznych krwi oraz różnych białek. Ilość krwi w organizmie przeciętnego człowieka wynosi 5-5,5 l. (70 ml/kg) i jest to w przybliżeniu 1/13 do 1/12 wagi ciała. Dla dzieci jest to ok. 1/10 do 1/9 wagi ciała.

Leukocyt(inaczej krwinka biała), komórkowy składnik krwi. Leukocyty są stosunkowo duże, niemal bezbarwne i mniej liczne od erytrocytów. Ich zadaniem jest ochrona organizmu przed patogenami takimi jak wirusy i bakterie. Normy liczby leukocytów we krwi dorosłego człowieka: 4000-10000 leukocytów/mm3.

NarządWyodrębniona i istotna część ludzkiego ciała, zbudowana z różnych tkanek, zdolna do utrzymywania swojej struktury, ukrwienia i możliwości pełnienia autonomicznych funkcji fizjologicznych.

PoltransplantCentrum Organizacyjno-Koordynacyjne Do Spraw Transplantacji miedzy innymi nadzoruje krajowa listę oczekujących na przeszczep, rejestruje dawców szpiku, monitoruje Centralny Rejestr Sprzeciwu, prowadzi statystyki przeszczepów (ilość dokonywanych operacji transplantacyjnych).

Potencjalny dawcaOsoba z orzeczeniem śmierci mózgowej, zgłoszona do Centrum Koordynacji po sprawdzeniu w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów braku sprzeciwu przed pobraniem narządów.

PrzeciwciałaCząsteczki białkowe, które są produkowane przez układ odpornościowy w odpowiedzi na pojawienie się w organizmie antygenów (na przeszczepionych organach ale tez np. na wirusach).

Przeszczep allogenicznyJest to przeniesienie tkanek, narządów z innego organizmu tego samego gatunku (np. z jednego człowieka na drugiego człowieka).

Przeszczep autologicznyJest to przeniesienie tkanek, narządów w obrębie tego samego organizmu (ten sam człowiek). Ma to miejsce np. w leczeniu białaczek, kiedy pobierany jest szpik od pacjenta, który jest poddawany chemioterapii, aby po niej wszczepił mu jego własny szpik

Przeszczep ksenobiotycznyJest to przeniesienie tkanek, narządów pomiędzy organizmami różnych gatunków (np. pomiędzy świnią i człowiekiem).

Schyłkowa niewydolność nerekOznacza ustanie funkcji nerek lub takie ograniczenie ich pracy, iż choremu grozi śmierć na skutek nagromadzenia się we krwi substancji toksycznych, wydalanych w zdrowym organizmie wraz z moczem.

Śmierć mózgowaŚmierć mózgowa następuje wtedy, kiedy wystąpi zaburzenie w krążeniu krwi w mózgu, co prowadzi do nieodwracalnego uszkodzenia mózgu, chociaż przy pomocy aparatury można zachować czynność innych narządów jak serca czy płuc. Fakt śmieci mózgowej orzeka 3 osobowa komisja lekarska, w której skład wchodzi specjalista w dziedzinie anestezjologii i intensywnej terapii oraz specjalista w dziedzinie neurologii lub neurochirurgii, po przeprowadzeniu specjalnych badań.

Szpik kostny(łac. medulla ossium), miękka, silnie ukrwiona, mająca gąbczastą konsystencję tkanka znajdująca się wewnątrz jam szpikowych kości długich oraz znajduje się w małych jamkach w obrębie istoty gąbczastej kości. Masa całego szpiku u osoby dorosłej wynosi około 2,5 kg.

TkankaZespół komórek o wyspecjalizowanych funkcjach powiązanych ze sobą substancją międzykomórkową.

TransplantacjaJest to zabieg przeniesienia komórek, narządów lub tkanek z organizmu dawcy do organizmu biorcy. W szczególnych przypadkach biorcą i dawcą może być ten sam organizm (autotransplantacja).

TrombocytPodłużny element morfotyczny krwi odgrywająca u większości kręgowców istotną rolę w procesach krzepnięcia krwi. U człowieka podobną funkcję pełnią płytki krwi, które jednak nie zawierają jądra komórkowego. Norma płytek krwi u (dorosłego) człowieka wynosi 150-450 tys./mmÂ3 krwi.

Wielotorbielowatość nerek(zwyrodnienie torbielowate nerek, łac. degeneratio polycystica renum, ang. polycystic kidney disease, PKD) – uwarunkowane genetycznie występowanie torbieli kory i rdzenia nerki. Dwa główne typy wielotorbielowatości nerek są klasyfikowane według ich wzorów dziedziczenia. Wyróżnia się wielotorbielowatość nerek dziedziczoną autosomalnie dominująco (autosomal dominant polycystic kidney disease, ADPKD) i postać autosomalną recesywną (autosomal recessive polycystic kidney disease, ARPKD). Występuje u ludzi i innych organizmów. Wielotorbielowatość nerek charakteryzuje się obecnością licznych torbieli (wielotorbielowatość) w obu nerkach. Choroba zajmuje również wątrobę, trzustkę, rzadko serce i mózg.

Zgodność tkankowaJest to tolerancja pomiędzy układem antygenów komórek dawcy i biorcy przeszczepu. Zgodność tkankowa umożliwia przyjęcie przeszczepu od dawcy. W przypadku jej braku komórki przeszczepu pobudzają układ odpornościowy biorcy i przeszczep zostaje przez niego odrzucony.

Znieczulenie ogólneKontrolowane, odwracalne (czasowe) i całkowite zniesienie bólu, świadomości i odruchów obronnych osoby znieczulanej. Od czasu wprowadzenia eteru popularnie nazywane narkozą (nazwa historyczna). Znieczulenie ogólne polega na okresowym zahamowaniu czynności ośrodkowego układu nerwowego przy jednoczesnym utrzymaniu funkcji ośrodków podtrzymujących życie (np. ośrodka oddechowego odpowiadającego za regularne oddychanie). W stan taki wprowadza się pacjentów przed bardzo bolesnymi zabiegami, np.: operacje chirurgiczne, nastawianie złamanych kości, usuwanie zębów i niektóre zabiegi diagnostyczne.

Znieczulenie podpajęczynówkoweForma znieczulenia regionalnego z grupy blokad centralnych, w której leki wywołujące przerwanie przewodnictwa nerwowego podaje się bezpośrednio do płynu mózgowo-rdzeniowego znajdującego się w worku oponowym otaczającym rdzeń kręgowy drogą punkcji lędźwiowej. Ze względów bezpieczeństwa nakłucie opony twardej wykonuje się w odcinku lędźwiowym kręgosłupa, gdzie nie istnieje ryzyko uszkodzenia rdzenia kręgowego. Znieczulenie charakteryzuje się bardzo szybkim początkiem działania, przewidywalnym rozkładem obszaru znieczulenia oraz stosunkowo krótkim czasem działania.

Żywy dawcaOsoba, od której pobierane są komórki, tkanki lub narząd.